เกษตรตามแนว "ทฤษฎีใหม่"

"ทฤษฎีใหม่" เป็นแนวทางหรือหลักในการบริหารจัดการที่ดินและน้ำ เพื่อการเกษตรในที่ดินขนาดเล็กให้เกิดประโยชน์สูงสุด ด้วยหลักเศรษฐกิจพอเพียง พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวได้พระราชทานพระราชดำรินี เพื่อเป็นการช่วยเหลือเกษตรกรที่ประสบความยากลำบาก ให้สามารถผ่านช่วงวิกฤต โดยเฉพาะการขาดแคลนน้ำได้โดยไม่เดือดร้อนและยากลำบากนัก

ปราชญ์เกษตรขุมกำลังฟื้นประเทศ ตอนที่ 1 พ่อเลี่ยมและลุงอ้วน

หากทิศทางของโลกมันจะย้อนกลับเข้าสู่ยุคขาดแคนทรัพยากรเข้าซักวันหนึ่ง  ไม่ว่าจะเป็นอาหารการกิน ผลหมากรากไม้ อากาศดีๆ เราๆ ท่านๆ คงเดือดร้อนกันน่าดูและคงไม่ใช่แค่ประเทศไทยเท่านั้นที่ได้รับผลกระทบ และที่สำคัญประเทศไทยนั้นเป็นประเทศผู้ผลิตอาหารให้โลกที่ติดอันดับต้นๆ ของโลก สิ่งที่ผมหวั่นวิตกก็คือหากเราไม่ถือดุลความได้เปรียบนี้ไว้ดีๆ เอาแต่จะคิดมีตังค์ หากวันหนึ่งตังค์มีค่าน้อยกว่าอาหารขึ้นมาเราคงยุ่งหากเราตกหลุ่มเสียเปรียบต่างชาติไปหมดแล้ว ในช่วงหลายๆ มานี้ผมเริ่มอุ่นใจขึ้นมามากเพราะได้มีการโปรโมทคนกลุ่มหนึ่งที่ผมถือว่าเป็นกำลังสำคัญที่จะฟื้นฟูเกษตรกรรมที่ถูกหลักให้กลับคืนสู่วิถีชีวิตของคนไทย กลุ่มคนเหล่านั้นคือเกษตรกรที่ดำเนินชีวิตเกษตรแบบวิถีพอเพียงตามรอยคำสอนของพ่อหลวงของปวงชนชาวไทย

การเพาะเห็ดตับเต่าแบบยั่งยืน

เห็ดตับเต่า เกิดขึ้นตามธรรมชาติ ลักษณะดอกค่อนข้างใหญ่ หมวกเห็ดมนทรงกระทะคว่ำ ผิวมัน เนื้อแข็ง ดอกสีน้ำตาลเข็ม ด้านล่างหมวกมีสปอร์กลมเล็ก ๆ สีเหลือง ก้านหมวกอวบใหญ่ ยาว 4 - 8 ซม. เส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 3 - 4 ซม. โคนก้านหมวกโป่งเป็นกระเปาะ ขยายพันธุ์ด้วยสปอร์ เมื่อผ่าดูเนื้อในเห็ดถูกอากาศจะเปลี่ยนเป็นสีน้ำเงินอมเขียวเห็ดตับเต่าเกิดขึ้นตามธรรมชาติ ชาวภาคเหนือและภาคอีสานจะนิยมรับประทานกันมาก มีความต้องการของตลาดสูง ปรุงเป็นอาหารได้หลากหลายเมนู จะมีพ่อค้าคนกลางเข้ามารับซื้อให้ราคาสูงมีการซื้อ – ขาย ถึงกิโลกรัมละ 80 -120 บาท ทางภาคเหนือเรียกว่า “เห็ดห้า” เนื่องจากมักเจอเห็ดตับเต่าอยู่ใต้ต้นหว้า(ต้นห้า) ทางภาคอีสานเรียกว่า“เห็ดผึ้ง” หรือ “เห็ดเผิ่ง” เพราะเมื่อนำเห็ดตับเต่าไปประกอบอาหาร สีของน้ำแกงจะเหมือนสีน้ำผึ้ง

บ้านดิน..ปั้นฝัน ปั้นดินให้เป็นบ้าน

บ้านหนึ่งหลัง ต้องตัดต้นไม้ที่มีอายุครึ่งค่อนชีวิตของคน หรือระเบิดภูเขาหิน เพื่อนำมาสร้าง ป่าไม้หรือภูเขาหินเหล่านี้ คงไม่มีโอกาสที่จะกลับมาเป็นแบบเดิมได้อีกต่อไป หนึ่งหลังที่ทำ สิบหลัง ร้อยหลัง ที่สร้างขึ้นทำให้ป่าเขาและธรรมชาติที่มีอยู่น้อยแล้ว คงต้องหมดไป บ้านปกติหนึ่งหลัง มีอายุประมาณ 50 ปี ปูนจะเริ่มร่อน ตามกฏหมายต้องรื้อทิ้ง แต่บ้านดินที่จังหวัดอุบลราชธานี เป็นห้องแถว ที่ชาวจีนล่องตามน้ำโขง มาค้าขายและได้สร้างขึ้น ปัจจุบันมีอายุเกือบ 100 ปีแล้ว ถึงแม้ไม้ที่เป็นองค์ประกอบจะผุกร่อนไป แต่ในส่วนของดินก็ยังคงอยู่ ไม่เสื่อมสลาย บ้านดินจึงเป็นบ้านที่มีความคงทนแข็งแรง คุณภาพ เทียบเท่า หรือดีกว่าบ้านปกติ

ทำธุรกิจยังต้องใช้ระบบ ทำการเกษตรก็ต้องมีระบบ

การทำเกษตรให้เป็นระบบ หรือจะเป็นการทำอะไรก็ตาม หากคิดให้เป็นธุรกิจคือ ต้องมีผลกำไร จะต้องคิดทำให้เป็นระบบ มีการศึกษา ค้นคว้า เปรียบเทียบ ทดลอง และมีข้อสรุปเพื่อเป็นแนวทางและเป็นการวางแผนการดำเนินงานให้ไปในทิศทางเดียวกัน เพื่อให้ได้เป้าหมายตรงหรือใกล้เคียงกับแบบที่ได้วางเอาไว้

การทำเกษตร 1 ไร่ เก็บกินเก็บขายได้ทั้งปี

การเกษตรนั้นหากเราตั้งใจและมีอุดมการณ์ที่จะทำกันจริงๆ ก็สามารถที่จะหาแนวทางที่เหมาะกับสถานการณ์ของตัวเราได้  และที่สำคัญต้องค้นคว้าหาความรู้ที่เกี่ยวกับการเกษตรในแนวที่ถูกต้องนั้นๆ ด้วย นำความรู้ดังกล่าวมาปฏิบัติจริงให้เกิดประสบการณ์และสั่งสมเรื่อยๆ จนทำให้เราสามารถตอบโจทย์ปัญหาของตนเองได้ทุกสถานการณ์หลังจากกิจกรรมอยู่ระหว่างการดำเนินงานและเจอกับปัญหา  สิ่งสำคัญที่จะทำให้เราผ่านวิกฤตแต่ละรอบได้นั้นคืออุดมการณ์และกัลนมิตรในกลุ่มเดียวกัน

เกษตรยั่งยืนตามแนวเศรษฐกิจพอเพียง

ตามแนวเศรษฐกิจพอเพียงของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ชี้ให้เห็นถึงแนวทางการดำเนินชีวิตและปฏิบัติตัวของประชาชนในทุกระดับ ตั้งแต่ระดับครอบครัว ชุมชน จนถึงระดับรัฐ ทั้งในการพัฒนาและบริหารประเทศให้ดำเนินไปในทางสายกลาง โดยเฉพาะการพัฒนาเศรษฐกิจเพื่อให้ทันต่อยุคโลกาภิวัฒน์ ความพอเพียงตามแนวปรัชญาจึงเป็นจุดสำคัญที่ทำให้คนในสังคมได้ปรับเปลี่ยนวิถีการดำเนินชีวิตไปในทิศทางที่ดีขึ้น และในขณะเดียวกันก็จะต้องสร้างพื้นฐานจิตใจให้มีสำนึกในความซื่อสัตย์สุจริต รวมถึงความรอบรู้ที่จะดำเนินชีวิตด้วยความอดทน ความเพียร มีสติรอบคอบ เพื่อให้สมดุลและพร้อมต่อการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ทั้งด้านวัตถุ สังคม และสิ่งแวดล้อมจากโลกภายนอกได้เป็นอย่างดี

การเกษตรสมดุล

เกษตรสมดุลและการพึ่งพาตนเอง คือ การจัดการความรู้และทรัพยากรบนพื้นฐานของความสมดุลระหว่าง คน พืช สัตว์ โดยได้นำศาสตร์พระราชามาดำเนินงานในการทำการเกษตร ดังนี้

การเกษตร “5 ไร่ 1 ล้าน”

เป็นแนวทางการทำการเกษตรที่เน้นการผลิตเพื่อการพึ่งพาตนเองให้พออยู่ พอกิน พอใช้ ก่อนเป็นพื้นฐาน ส่วนที่เหลือจึงทำบุญ แบ่งปัน เก็บสำรอง แลกเปลี่ยน แล้วจึงขายสร้างรายได้ให้ครัวเรือนซึ่งถือได้ว่าเป็นการทำการเกษตรตามแนวทฤษฎีใหม่ขั้นที่ 1 (ขั้นพื้นฐาน) และอยู่บนพื้นฐานของปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ทั้งนี้ มีการวางแผนการผลิตของตนเองทั้งด้านเกษตร และประมง (ด้านปศุสัตว์อยู่ในระหว่างเตรียมวางแผนเลี้ยงหมู) เพื่อบริหารจัดการทรัพยากรภายในฟาร์มให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด โดยมีแนวความคิดที่ใช้ในการวางแผนการผลิตในพื้นที่ 5 ไร่ มาจากแนวคิดการทำการเกษตรตามแนวทฤษฎีใหม่ ขั้นที่ 1 ซึ่งเป็นขั้นพื้นฐานที่มุ่งเน้นให้เกษตรกร รายย่อย ซึ่งมีที่ดินทำกินจำนวนน้อย มีการผลิตแบบพอเพียงให้ตนเองพออยู่ พอกิน พอใช้ก่อนเป็นพื้นฐาน เน้นการพึ่งตนเองแบบค่อยเป็นค่อยไป ด้วยการจัดการทรัพยากรดินและน้ำให้เหมาะสมกับพื้นที่ทำการเกษตรของเกษตรกร รวมทั้ง ยังใช้แนวความคิดในเรื่องของ “ป่า 3 อย่าง ประโยชน์ 4 อย่าง” ของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ ซึ่งเป็นแนวคิดของการผสมผสานการอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรป่าไม้ควบคู่ไปกับความต้องการด้านเศรษฐกิจและสังคมของประชาชน มาเป็นแนวทางในการวางแผนการผลิตในการปลูกพืชในพื้นที่ 5 ไร่ เพื่อให้สามารถตอบสนองความต้องการในการบริโภคอุปโภค (พออยู่ พอกิน พอใช้) ไปพร้อมกับการอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรป่าไม้ ซึ่งสามารถช่วยอนุรักษ์ดินและต้นน้ำลำธาร ฟื้นฟูระบบนิเวศ และบรรเทาปัญหาภาวะโลกร้อน

วนเกษตร

วนเกษตรเป็นปรัชญาชีวิตในการทำการเกษตรอย่างยั่งยืนบนพื้นฐานการใช้ดินอย่างเป็นประโยชน์มีการจัดระบบนิเวศให้เกิดความสมดุลขึ้นในธรรมชาติ รูปแบบการทำวนเกษตรเป็นรูปแบบความสัมพันธ์ของการอยู่ร่วมกันอย่างยั่งยืนระหว่างการใช้ที่ดินเพื่อทำการเกษตรและพื้นที่ป่าไม้ โดยการทำการเกษตรและการเลี้ยงสัตว์จะต้องเกื้อกูลและเหมาะสมกับระบบนิเวศป่าไม้ในท้องถิ่น

การเกษตรอินทรีย์ในระบบเกษตรกรรมยั่งยืน

ชุมชนเกษตรกรรมยั่งยืน หมายถึง กลุ่มเกษตรกรและผู้บริโภคที่เป็นสมาชิกของชุมชนมีความสัมพันธ์และความร่วมมือที่ดีต่อกัน มีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ควบคุม ตรวจสอบ ช่วยเหลือเกื้อกูลกันและกัน มีความสามารถที่จะดำเนินการให้ได้มาซึ่งอาหารปลอดภัยบริโภค สภาพสังคมที่เป็นธรรมสิ่งแวดล้อมที่ดี และการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจที่ยั่งยืน

เกษตรประณีต

การทำการเกษตรประณีต (1 ไร่แก้จน) คือ การใช้ประโยชน์จากทรัพยากรในพื้นที่ 1 ไร่ ให้เกิดความคุ้มค่าสูงสุดโดยผู้ทำจะต้องยึดหลักในเรื่องของการออมน้ำ ออมดิน ออมต้นไม้ ออมสัตว์ ซึ่งปัจจัยเหล่านี้จะช่วยให้การทำ 1 ไร่แก้จนมีความยั่งยืนและเกิดการเชื่อมโยงเป็นระบบนิเวศน์ที่เกื้อกูลต่อกันประกอบด้วยปัจจัยพื้นฐานดังนี้

การทำเกษตรธาตุ 4

เกษตรธาตุ 4 คือ คน, พืช, สัตว์ มีธาตุทั้ง 4 คือ น้ำ ดิน ลม ไฟ มากน้อยต่างกัน การทำเกษตรธาตุ 4 จะต้องมีความรู้เรื่องธาตุและสามารถแยกแยะความเหมาะสมของพืชที่จะนำมาปลูกในหลุมเดียวกันและดำเนินชีวิตตามหลักศาสนา

แนวคิดการรวมกลุ่มตามแนวการพัฒนาการเกษตรทฤษฎีใหม่ (กลุ่มส่งเสริมกสิกรรมไร้สารพิษวังน้ำเขียว)

กลุ่มส่งเสริมกสิกรรมไร้สารพิษวังน้ำเขียวเป็นกลุ่มเกษตรกรที่รวมตัวกันภายหลังที่ประสบปัญหาวิกฤตทางเศรษฐกิจในการทำการเกษตรเชิงเดี่ยว การบุกรุกทำลายป่าและสิ่งแวดล้อม และการใช้สารเคมีทางการเกษตรที่ส่งผลต่อคุณภาพชีวิตทั้งกับผู้ผลิตและผู้บริโภค กลุ่มได้ก่อตั้งเมื่อวันที่ 27 มกราคม พ.ศ.2543 ประกอบด้วยสมาชิกกลุ่มจำนวน 37 คน ปัจจุบันมีสมาชิกรวมทั้งสิ้น 600 คนจาก 32 หมู่บ้าน ในเขตอำเภอวังน้ำเขียว โดยกลุ่มดังกล่าวได้รับพระมหากรุณาโปรดเกล้าฯ จากพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ ให้รับไว้ในโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริและได้จดทะเบียนจัดตั้งเป็นกลุ่มสหกรณ์การเกษตร และสถานที่การฝึกอบรมรวมทั้งมีการสาธิตกิจกรรมการเพาะปลูกทางการเกษตรโดยไม่พึ่งพาสารเคมี ตลอดจนการดำเนินชีวิตตามแนวเศรษฐกิจพอเพียงให้แก่เกษตรกรและผู้สนใจทั่วไป ปัจจุบันใช้ชื่อว่า “ศูนย์ศึกษาการพัฒนาของชาวบ้าน โครงการส่งเสริมกสิกรรมไร้สารพิษ อันเนื่องมาจากพระราชดำริ” โดยศูนย์ได้น้อมนำหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงเป็นพื้นฐานหลักการพัฒนาการเกษตรตามแนวทฤษฎีใหม่ 3 ขั้นตอนตามลำดับดังนี้